qardian
Kayıtlı Üye
ZÜLKARNEYN PEYGAMBERİN SEFERLERİ, YE’CÛC VE ME’CÛC SEDDİNİN ESRÂRI VE KIYAMETE KADAR SÜRECEK NİZAM
İlim ve hikmet geleneğinde gayb haberleri, yalnızca istikbalde vuku bulacak hâdiselerin takvimini veren kuru birer malumat değildir. Onlar, insanoğlunun varlık âlemindeki mesuliyetini, ilahi kudretin sınırlarını ve tarihin görünmeyen kozmik geometrisini idrak etmesi için indirilmiş birer hakikat aynasıdır. Kur’ân-ı Kerîm’de, semavi kitaplarda ve sahih sünnet külliyatında zikredilen Zülkarneyn ile Ye’cûc ve Me’cûc kıssası, geçmişin karanlık dehlizlerinden başlayıp kıyametin en son perdesine kadar uzanan muazzam bir nizamı gözler önüne serer. Bu risalede; lügat, tefsir, hadis, kelâm, tarih ve klasik ilmihal kaynaklarının süzgecinden geçmiş, hiçbir detayı atlanmamış bütünlüklü bir hakikat silsilesi ilim talipleri için derlenmiştir.
Bu dev risale 7 Babdan oluşmaktadır; devamı hemen aşağıdaki yorumlarda bablar halinde paylaşılmaktadır
BİRİNCİ BAB: ZÜLKARNEYN ALEYHİSSELÂM’IN KİMLİĞİ, SEFERLERİ VE "ÜÇ İSKENDER" HAKİKATİ
1. Zülkarneyn Lakabının Etimolojik ve İrfanî Kökeni
Kur’ân-ı Kerîm’de Kehf Sûresi’nin 83 ila 98. âyetleri arasında beyan edilen Zülkarneyn kıssası, Yahudilerin telkiniyle Mekkeli müşriklerin Resûl-i Ekrem’i (sav) imtihan etmek amacıyla yönelttikleri üç çetin sualden biri olan "yeryüzünün hem doğusuna hem de batısına sefer yapmış olan zat" hakkındaki soruya ilahi bir cevap olarak nazil olmuştur:
"Sana Zülkarneyn hakkında soru soruyorlar. De ki: 'Size onunla ilgili bir parça okuyacağım.' Gerçekten biz onu yeryüzünde iktidar sahibi kıldık ve ona (muhtaç olduğu) her şey için bir sebep (yol ve ilim) öğrettik." (Kehf, 18/83-84)
Zülkarneyn terkibi, Arapçada "sahip, mâlik" manasındaki "zû" ile "boynuz, kâkül, aynı çağda yaşayan nesil veya güneşin iki ucu" anlamlarına gelen "karn" kelimelerinin birleşiminden doğmuştur. 9. yüzyılın büyük müfessiri Taberî, bu unvanın kendisine dünyanın doğu ve batı yönlerine iki büyük sefer düzenlemesi, Bizans ve İran diyarlarını hükmü altına alması sebebiyle verildiğini kaydeder. 10. yüzyıl müfessirlerinden Sa‘lebî ise bu lakabın hikmetlerini şu derinlikli vecihlerle nakleder:
İnsanları tevhide davet ederken inkârcılar tarafından başının iki yanına vurularak şehit edilmesi ve ilahi kudretle yeniden diriltilmesi.
Başında boynuza benzer iki çıkıntının yer alması, tacının üzerinde bakırdan iki boynuz bulunması yahut saçlarının iki örgü halinde olması.
Emrine ışık ve karanlığın musahhar kılınması; rüyasında gökyüzüne tırmanarak güneşin iki kenarından tutunduğunu görmesi.
Hem anne hem baba tarafından asil iki soydan (İran ve Yunan asıllı) gelmesi, hayatı boyunca iki neslin gelip geçmesi, savaşta düşmanlarını koç gibi vurup devirmesi ve kendisine zâhir ile bâtın ilminin birlikte verilmesi.
2. Nübüvveti, Yaşadığı Çağ ve Tarihteki "Üç İskender" Ayrımı
İslam âlimlerinin büyük çoğunluğu, Zülkarneyn’in Kur’ân-ı Kerîm’de peygamberlere özgü bir tevhid, insaf ve adalet diliyle konuşmasından hareketle onun ya bir peygamber ya da kendisine nübüvvet mertebesinde hikmet verilmiş salih bir kul ve cihangir hükümdar olduğunu beyan ederler. Hz. Ömer’den (r.a.) İbn Mes‘ûd ve İbn Kesîr aracılığıyla nakledilen bir rivayette ise onun meleklerden biri olduğuna dair bir görüşe de yer verilir.
Tarih kitaplarının ve edebî eserlerin (İskendernâme geleneğinin) en sık düştüğü yanılgı, Kur’ân’da övülen salih kul Zülkarneyn ile Makedonyalı Büyük İskender’i birbirine karıştırmaktır. Oysa klasik tarih ve tefsir kaynaklarında Üç İskender birbirinden keskin sınırlarla ayrılır:
Birinci İskender (Makedonya Kralı Filip’in Oğlu): Milattan önce 356 senesinde doğup 323 senesinde otuz üç yaşında ölen, on üç yaşında Aristo’nun terbiyesine verilen, İran hükümdarı Dârâ’yı mağlup edip Horasan, Herat ve Belh’e kadar uzanan, ancak zaferleriyle ahlakı bozulup işret ve sefahat içinde ölen Makedonya kralıdır. Büyük müfessir Fahreddin er-Râzî ve Kur’an Yolu Tefsiri, Zülkarneyn’in muvahhid bir mümin, Büyük İskender’in ise putperest bir kavmin müşrik hükümdarı olması sebebiyle ikisinin aynı şahıs olmasının kesinlikle mümkün olmadığını vurgular.
İkinci İskender (Yemen Hükümdarı Münzir): Makedonyalı İskender’den yaklaşık iki bin yıl önce yaşamış ve seferleri Çin sınırlarına kadar ulaşmış çok eski bir Yemen hükümdarıdır.
Üçüncü İskender (Kur’ân’da Zikredilen Zülkarneyn): Hz. Nûh’un oğlu Yâfes’in soyundan gelen, birinci ve ikinci İskender’den çok daha kadim bir devirde yaşamış mübarek bir zattır. Rivayetlere göre Hz. İbrahim (a.s.) ile görüşüp duasını almış, Kâbe’yi tavaf etmiştir. Hz. Hızır (a.s.) ise onun teyzesinin oğlu ve ordularının kumandanı olarak yanında yer almış; âb-ı hayâtı aramak üzere karanlıklar ülkesine yaptıkları yolculukta kendisine rehberlik etmiştir. Avrupa ve Asya kıtalarının büyük bir kısmına hükmetmiştir.
3. Doğu ve Batı Seferleri ile "Sebep" İlmi
Müfessirler, Kehf Sûresi’nin 84. âyetinde Zülkarneyn’e verildiği bildirilen "sebep" kelimesinin; akıl, vahiy bilgisi, irade, maddi ve manevi ilimler ile amaca ulaştıran her türlü kozmik imkânı kapsadığına işaret ederler:
Batı Seferi (Mağribe’ş-Şems): Güneşin battığı en uç noktaya (Atlas Okyanusu veya Ege kıyılarına) vardığında, güneşi kara bir balçıkta batar gibi buldu. Oradaki kavme karşı adalet terazisini kurarak zulmedenleri cezalandıracağını, iman edip salih amel işleyenlere ise güzel karşılık vereceğini tebliğ etti (Kehf, 18/85-88).
Doğu Seferi (Matlia’ş-Şems): Güneşin doğduğu yöne (Asya bozkırlarına veya Hint Okyanusu kıyılarına) ulaştığında, kendilerini güneşten koruyacak hiçbir gölgeliği ve binası bulunmayan bir toplulukla karşılaştı ve onların ahvalini ilahi hikmet dairesinde kendi haline bıraktı (Kehf, 18/89-91).
İlim ve hikmet geleneğinde gayb haberleri, yalnızca istikbalde vuku bulacak hâdiselerin takvimini veren kuru birer malumat değildir. Onlar, insanoğlunun varlık âlemindeki mesuliyetini, ilahi kudretin sınırlarını ve tarihin görünmeyen kozmik geometrisini idrak etmesi için indirilmiş birer hakikat aynasıdır. Kur’ân-ı Kerîm’de, semavi kitaplarda ve sahih sünnet külliyatında zikredilen Zülkarneyn ile Ye’cûc ve Me’cûc kıssası, geçmişin karanlık dehlizlerinden başlayıp kıyametin en son perdesine kadar uzanan muazzam bir nizamı gözler önüne serer. Bu risalede; lügat, tefsir, hadis, kelâm, tarih ve klasik ilmihal kaynaklarının süzgecinden geçmiş, hiçbir detayı atlanmamış bütünlüklü bir hakikat silsilesi ilim talipleri için derlenmiştir.
Bu dev risale 7 Babdan oluşmaktadır; devamı hemen aşağıdaki yorumlarda bablar halinde paylaşılmaktadır
BİRİNCİ BAB: ZÜLKARNEYN ALEYHİSSELÂM’IN KİMLİĞİ, SEFERLERİ VE "ÜÇ İSKENDER" HAKİKATİ
1. Zülkarneyn Lakabının Etimolojik ve İrfanî Kökeni
Kur’ân-ı Kerîm’de Kehf Sûresi’nin 83 ila 98. âyetleri arasında beyan edilen Zülkarneyn kıssası, Yahudilerin telkiniyle Mekkeli müşriklerin Resûl-i Ekrem’i (sav) imtihan etmek amacıyla yönelttikleri üç çetin sualden biri olan "yeryüzünün hem doğusuna hem de batısına sefer yapmış olan zat" hakkındaki soruya ilahi bir cevap olarak nazil olmuştur:
"Sana Zülkarneyn hakkında soru soruyorlar. De ki: 'Size onunla ilgili bir parça okuyacağım.' Gerçekten biz onu yeryüzünde iktidar sahibi kıldık ve ona (muhtaç olduğu) her şey için bir sebep (yol ve ilim) öğrettik." (Kehf, 18/83-84)
Zülkarneyn terkibi, Arapçada "sahip, mâlik" manasındaki "zû" ile "boynuz, kâkül, aynı çağda yaşayan nesil veya güneşin iki ucu" anlamlarına gelen "karn" kelimelerinin birleşiminden doğmuştur. 9. yüzyılın büyük müfessiri Taberî, bu unvanın kendisine dünyanın doğu ve batı yönlerine iki büyük sefer düzenlemesi, Bizans ve İran diyarlarını hükmü altına alması sebebiyle verildiğini kaydeder. 10. yüzyıl müfessirlerinden Sa‘lebî ise bu lakabın hikmetlerini şu derinlikli vecihlerle nakleder:
İnsanları tevhide davet ederken inkârcılar tarafından başının iki yanına vurularak şehit edilmesi ve ilahi kudretle yeniden diriltilmesi.
Başında boynuza benzer iki çıkıntının yer alması, tacının üzerinde bakırdan iki boynuz bulunması yahut saçlarının iki örgü halinde olması.
Emrine ışık ve karanlığın musahhar kılınması; rüyasında gökyüzüne tırmanarak güneşin iki kenarından tutunduğunu görmesi.
Hem anne hem baba tarafından asil iki soydan (İran ve Yunan asıllı) gelmesi, hayatı boyunca iki neslin gelip geçmesi, savaşta düşmanlarını koç gibi vurup devirmesi ve kendisine zâhir ile bâtın ilminin birlikte verilmesi.
2. Nübüvveti, Yaşadığı Çağ ve Tarihteki "Üç İskender" Ayrımı
İslam âlimlerinin büyük çoğunluğu, Zülkarneyn’in Kur’ân-ı Kerîm’de peygamberlere özgü bir tevhid, insaf ve adalet diliyle konuşmasından hareketle onun ya bir peygamber ya da kendisine nübüvvet mertebesinde hikmet verilmiş salih bir kul ve cihangir hükümdar olduğunu beyan ederler. Hz. Ömer’den (r.a.) İbn Mes‘ûd ve İbn Kesîr aracılığıyla nakledilen bir rivayette ise onun meleklerden biri olduğuna dair bir görüşe de yer verilir.
Tarih kitaplarının ve edebî eserlerin (İskendernâme geleneğinin) en sık düştüğü yanılgı, Kur’ân’da övülen salih kul Zülkarneyn ile Makedonyalı Büyük İskender’i birbirine karıştırmaktır. Oysa klasik tarih ve tefsir kaynaklarında Üç İskender birbirinden keskin sınırlarla ayrılır:
Birinci İskender (Makedonya Kralı Filip’in Oğlu): Milattan önce 356 senesinde doğup 323 senesinde otuz üç yaşında ölen, on üç yaşında Aristo’nun terbiyesine verilen, İran hükümdarı Dârâ’yı mağlup edip Horasan, Herat ve Belh’e kadar uzanan, ancak zaferleriyle ahlakı bozulup işret ve sefahat içinde ölen Makedonya kralıdır. Büyük müfessir Fahreddin er-Râzî ve Kur’an Yolu Tefsiri, Zülkarneyn’in muvahhid bir mümin, Büyük İskender’in ise putperest bir kavmin müşrik hükümdarı olması sebebiyle ikisinin aynı şahıs olmasının kesinlikle mümkün olmadığını vurgular.
İkinci İskender (Yemen Hükümdarı Münzir): Makedonyalı İskender’den yaklaşık iki bin yıl önce yaşamış ve seferleri Çin sınırlarına kadar ulaşmış çok eski bir Yemen hükümdarıdır.
Üçüncü İskender (Kur’ân’da Zikredilen Zülkarneyn): Hz. Nûh’un oğlu Yâfes’in soyundan gelen, birinci ve ikinci İskender’den çok daha kadim bir devirde yaşamış mübarek bir zattır. Rivayetlere göre Hz. İbrahim (a.s.) ile görüşüp duasını almış, Kâbe’yi tavaf etmiştir. Hz. Hızır (a.s.) ise onun teyzesinin oğlu ve ordularının kumandanı olarak yanında yer almış; âb-ı hayâtı aramak üzere karanlıklar ülkesine yaptıkları yolculukta kendisine rehberlik etmiştir. Avrupa ve Asya kıtalarının büyük bir kısmına hükmetmiştir.
3. Doğu ve Batı Seferleri ile "Sebep" İlmi
Müfessirler, Kehf Sûresi’nin 84. âyetinde Zülkarneyn’e verildiği bildirilen "sebep" kelimesinin; akıl, vahiy bilgisi, irade, maddi ve manevi ilimler ile amaca ulaştıran her türlü kozmik imkânı kapsadığına işaret ederler:
Batı Seferi (Mağribe’ş-Şems): Güneşin battığı en uç noktaya (Atlas Okyanusu veya Ege kıyılarına) vardığında, güneşi kara bir balçıkta batar gibi buldu. Oradaki kavme karşı adalet terazisini kurarak zulmedenleri cezalandıracağını, iman edip salih amel işleyenlere ise güzel karşılık vereceğini tebliğ etti (Kehf, 18/85-88).
Doğu Seferi (Matlia’ş-Şems): Güneşin doğduğu yöne (Asya bozkırlarına veya Hint Okyanusu kıyılarına) ulaştığında, kendilerini güneşten koruyacak hiçbir gölgeliği ve binası bulunmayan bir toplulukla karşılaştı ve onların ahvalini ilahi hikmet dairesinde kendi haline bıraktı (Kehf, 18/89-91).