qardian
Kayıtlı Üye
Forumda ve havâs/metafizik çevrelerinde sıkça konuşulan, ancak çoğu zaman kulaktan dolma efsanelerle sahih bilgilerin birbirine karıştırıldığı meselelerin başında Hârût ve Mârût kıssası gelir. Kur'ân-ı Kerîm'de yalnızca tek bir âyette (Bakara, 2/102) zikredilmelerine rağmen; yüzyıllar boyunca Babil kuyusunda baş aşağı asılı durdukları, Zühre adlı bir kadına yenik düşüp günaha girdikleri veya insanlara şer amaçlı büyü öğrettikleri yönünde pek çok rivayet halk arasında ve bazı erken dönem kaynaklarında yer bulmuştur.
Peki, Bakara Sûresi'nde geçen bu iki meleğin Babil'deki asıl imtihan vazifesi nedir? Halk arasında anlatılan "Zühre yıldızı ve Babil kuyusu" hikâyelerinin kaynağı nereye dayanmaktadır? Daha da önemlisi, bu kıssada geçen sihir öğretisi ile İslam geleneğindeki Havâss ilmi birbirinden nasıl ayrılır?
Bu çalışmada; meselenin Kur'ân ve sahih kelâm akidesindeki aslını ortaya koymak, tefsirlere sızan İsrailiyat anlatılarının Yahudi apokrif metinlerindeki ve eski İran-Mezopotamya mitolojilerindeki izlerini sürmek ve nihayetinde sihir ile hakiki havâss ilmi arasındaki kesin sınırı belirlemek amacıyla kapsamlı bir araştırma derledim. Lügat, tefsir, kelâm, Kitâb-ı Mukaddes ve kadim Doğu kaynaklarını karşılaştırmalı olarak incelediğim bu çalışma toplam 8 Bâb halinde düzenlenmiştir; devamını hemen aşağıdaki yorumlarda bölümler halinde bulabilirsiniz.
BİRİNCİ BÂB: KUR'ÂNÎ ÇERÇEVE, LÜGAT KÖKENİ VE TEFSİR GELENEĞİ
1. Bakara Sûresi 102. Âyette Hârût ve Mârût'un Konumu: Kur'ân-ı Kerîm'de Hârût ve Mârût, Hz. Süleyman (a.s.) dönemine dair şeytanların ve Yahudi bilginlerinin ortaya attığı sihir iftiralarını çürütmek amacıyla tek bir âyette zikredilir. Âyette bu iki melek; günah işleyen veya Allah'a isyan eden varlıklar olarak değil, Babil'de insanlara imtihan amacıyla sihir bilgisi öğreten ve "Biz ancak bir imtihan vesilesiyiz, sakın (sihir yapıp) küfre girme" uyarısında bulunan iki melek olarak takdim edilir (Bakara, 2/102).
2. İsimlerin Etimolojisi ve Ses Uyumu (Etbâ'): Dilbilimciler ve müfessirler Hârût ve Mârût isimlerinin kökeni üzerinde iki temel yaklaşım sergilerler:
Arapça Köken Görüşü: Bazı dilciler isimlerin "kırmak, parçalamak, koparmak" manasındaki "h-r-t" ve "m-r-t" köklerinden türediğini, bunun da karı-koca arasını ayıran veya toplumsal düzeni parçalayan sihir fitnesine işaret ettiğini belirtir.
Yabancı Dil ve Etbâ' Sanatı: Zemahşerî, Fahreddin er-Râzî ve Kâdî Beyzâvî gibi büyük müfessirler ise bu iki kelimenin Arapça kökenli olmadığını, kadim İran veya Babil dillerinden Arapçaya geçerek Kâbil-Hâbil ve Tâlût-Câlût örneklerindeki gibi ses uyumuyla (etbâ') şekillendiğini ifade ederler.
3. Nüzul Sebebi: Hz. Süleyman’ın Tahtı ve Şeytanların Sihir İftirası: Bakara Sûresi’nin 102. âyetinin nüzul arka planı, kadim tarihin en büyük algı operasyonlarından birini gözler önüne serer. Tefsir kaynaklarının (Taberî, İbn Kesîr) aktardığı üzere; Hz. Süleyman (a.s.) döneminde şeytanlar, gökten kulak hırsızlığıyla çaldıkları yarım yamalak gayb haberlerine yalanlar katarak sihir kitapları yazmış ve bunları Hz. Süleyman’ın haberi olmaksızın tahtının (kürsüsünün) altına gömmüşlerdir. Hz. Süleyman’ın vefatının ardından şeytanlar insan suretine bürünerek Yahudi bilginlerine gelmiş ve "Size Süleyman’ın cinlere, rüzgârlara ve kuşlara hükmetmesini sağlayan gizli ilim hazinesini gösterelim mi?" diyerek tahtın altındaki bu tılsım kitaplarını çıkarmışlardır. Kitapların kenarlarında Hz. Süleyman’ın mührü ve veziri Âsaf bin Berhiyâ’nın adına uydurulmuş sahte notlar yer aldığından, cahil halk ve Yahudi hahamları "Süleyman bir peygamber değil, büyük bir sihirbazdı" diyerek peygamberlik makamına iftira atmışlardır. İşte Kur'ân-ı Kerîm "Süleyman asla kâfir olmadı, fakat o şeytanlar küfre girdiler" buyurarak bu tarihî iftirayı kökten çürütmüştür.
4. Kıraat Farklılıkları: "Melekeyn" (İki Melek) mi, "Melikeyn" (İki Hükümdar) mi? Kur'ân ilimlerinde (Kıraat ve Tefsir) âyette geçen "مَلَكَيْنِ" (melekeyn) lafzı üzerinde iki temel okuyuş vecihleri müzakere edilmiştir:
Cumhurun Kıraati (Melekeyn - İki Melek): İslam âlimlerinin büyük çoğunluğuna göre kelime "lâm" harfinin üstünüyle okunur ve gökten imtihan vazifesiyle indirilen iki hakiki meleğe işaret eder.
İbn Abbâs ve Hasan-ı Basrî Kıraati (Melikeyn - İki Hükümdar): Sahabenin büyük müfessiri Abdullah bin Abbâs, Hasan-ı Basrî ve Dahhâk’tan nakledilen şâz kıraatte kelime "lâm" harfinin esresiyle "melikeyn" şeklinde okunmuştur. Bu yoruma göre Hârût ve Mârût; Babil’de hüküm süren, ilim ve hikmet sahibi iki salih hükümdar veya bilge kraldır. Ancak sahih ve mütevatir olan kıraat, onların melek olduğunu bildiren birinci okuyuştur.
5. İmtihanın Teolojik Hikmeti: Sihir ile Mucizeyi Ayırt Etme Zarureti: Müfessirlerin sultanı Fahreddin er-Râzî ve Kurtubî, Allah Teâlâ’nın iki meleği Babil’e gönderip sihir ilmini öğretmesinin arkasındaki derin hikmeti şöyle izah ederler: O dönemde Babil coğrafyasında sihirbazlık o denli ilerlemiş ve yaygınlaşmıştı ki, ileri gelen büyücüler çeşitli göz boyama ve tılsımlarla kendilerinin "peygamber" olduklarını iddia etmeye başlamışlardı. Halkın zihninde peygamberlerin gösterdiği ilahi mucize ile büyücülerin sergilediği sihir birbirine karışmıştı. Cenâb-ı Hak, insanlara bu iki hakikati birbirinden ayıracak ölçüyü (kriteri) öğretmek üzere Hârût ve Mârût’u gönderdi. İnsanlar sihrin mekanizmasını ve sınırlarını bizzat bu iki melekten öğrenince, sihirbazların iddialarının sahte olduğunu anladılar; ancak nefislerine yenik düşenler bu korunma ilmini şerre ve bozgunculuğa alet ederek küfre saptılar.
Peki, Bakara Sûresi'nde geçen bu iki meleğin Babil'deki asıl imtihan vazifesi nedir? Halk arasında anlatılan "Zühre yıldızı ve Babil kuyusu" hikâyelerinin kaynağı nereye dayanmaktadır? Daha da önemlisi, bu kıssada geçen sihir öğretisi ile İslam geleneğindeki Havâss ilmi birbirinden nasıl ayrılır?
Bu çalışmada; meselenin Kur'ân ve sahih kelâm akidesindeki aslını ortaya koymak, tefsirlere sızan İsrailiyat anlatılarının Yahudi apokrif metinlerindeki ve eski İran-Mezopotamya mitolojilerindeki izlerini sürmek ve nihayetinde sihir ile hakiki havâss ilmi arasındaki kesin sınırı belirlemek amacıyla kapsamlı bir araştırma derledim. Lügat, tefsir, kelâm, Kitâb-ı Mukaddes ve kadim Doğu kaynaklarını karşılaştırmalı olarak incelediğim bu çalışma toplam 8 Bâb halinde düzenlenmiştir; devamını hemen aşağıdaki yorumlarda bölümler halinde bulabilirsiniz.
BİRİNCİ BÂB: KUR'ÂNÎ ÇERÇEVE, LÜGAT KÖKENİ VE TEFSİR GELENEĞİ
1. Bakara Sûresi 102. Âyette Hârût ve Mârût'un Konumu: Kur'ân-ı Kerîm'de Hârût ve Mârût, Hz. Süleyman (a.s.) dönemine dair şeytanların ve Yahudi bilginlerinin ortaya attığı sihir iftiralarını çürütmek amacıyla tek bir âyette zikredilir. Âyette bu iki melek; günah işleyen veya Allah'a isyan eden varlıklar olarak değil, Babil'de insanlara imtihan amacıyla sihir bilgisi öğreten ve "Biz ancak bir imtihan vesilesiyiz, sakın (sihir yapıp) küfre girme" uyarısında bulunan iki melek olarak takdim edilir (Bakara, 2/102).
2. İsimlerin Etimolojisi ve Ses Uyumu (Etbâ'): Dilbilimciler ve müfessirler Hârût ve Mârût isimlerinin kökeni üzerinde iki temel yaklaşım sergilerler:
Arapça Köken Görüşü: Bazı dilciler isimlerin "kırmak, parçalamak, koparmak" manasındaki "h-r-t" ve "m-r-t" köklerinden türediğini, bunun da karı-koca arasını ayıran veya toplumsal düzeni parçalayan sihir fitnesine işaret ettiğini belirtir.
Yabancı Dil ve Etbâ' Sanatı: Zemahşerî, Fahreddin er-Râzî ve Kâdî Beyzâvî gibi büyük müfessirler ise bu iki kelimenin Arapça kökenli olmadığını, kadim İran veya Babil dillerinden Arapçaya geçerek Kâbil-Hâbil ve Tâlût-Câlût örneklerindeki gibi ses uyumuyla (etbâ') şekillendiğini ifade ederler.
3. Nüzul Sebebi: Hz. Süleyman’ın Tahtı ve Şeytanların Sihir İftirası: Bakara Sûresi’nin 102. âyetinin nüzul arka planı, kadim tarihin en büyük algı operasyonlarından birini gözler önüne serer. Tefsir kaynaklarının (Taberî, İbn Kesîr) aktardığı üzere; Hz. Süleyman (a.s.) döneminde şeytanlar, gökten kulak hırsızlığıyla çaldıkları yarım yamalak gayb haberlerine yalanlar katarak sihir kitapları yazmış ve bunları Hz. Süleyman’ın haberi olmaksızın tahtının (kürsüsünün) altına gömmüşlerdir. Hz. Süleyman’ın vefatının ardından şeytanlar insan suretine bürünerek Yahudi bilginlerine gelmiş ve "Size Süleyman’ın cinlere, rüzgârlara ve kuşlara hükmetmesini sağlayan gizli ilim hazinesini gösterelim mi?" diyerek tahtın altındaki bu tılsım kitaplarını çıkarmışlardır. Kitapların kenarlarında Hz. Süleyman’ın mührü ve veziri Âsaf bin Berhiyâ’nın adına uydurulmuş sahte notlar yer aldığından, cahil halk ve Yahudi hahamları "Süleyman bir peygamber değil, büyük bir sihirbazdı" diyerek peygamberlik makamına iftira atmışlardır. İşte Kur'ân-ı Kerîm "Süleyman asla kâfir olmadı, fakat o şeytanlar küfre girdiler" buyurarak bu tarihî iftirayı kökten çürütmüştür.
4. Kıraat Farklılıkları: "Melekeyn" (İki Melek) mi, "Melikeyn" (İki Hükümdar) mi? Kur'ân ilimlerinde (Kıraat ve Tefsir) âyette geçen "مَلَكَيْنِ" (melekeyn) lafzı üzerinde iki temel okuyuş vecihleri müzakere edilmiştir:
Cumhurun Kıraati (Melekeyn - İki Melek): İslam âlimlerinin büyük çoğunluğuna göre kelime "lâm" harfinin üstünüyle okunur ve gökten imtihan vazifesiyle indirilen iki hakiki meleğe işaret eder.
İbn Abbâs ve Hasan-ı Basrî Kıraati (Melikeyn - İki Hükümdar): Sahabenin büyük müfessiri Abdullah bin Abbâs, Hasan-ı Basrî ve Dahhâk’tan nakledilen şâz kıraatte kelime "lâm" harfinin esresiyle "melikeyn" şeklinde okunmuştur. Bu yoruma göre Hârût ve Mârût; Babil’de hüküm süren, ilim ve hikmet sahibi iki salih hükümdar veya bilge kraldır. Ancak sahih ve mütevatir olan kıraat, onların melek olduğunu bildiren birinci okuyuştur.
5. İmtihanın Teolojik Hikmeti: Sihir ile Mucizeyi Ayırt Etme Zarureti: Müfessirlerin sultanı Fahreddin er-Râzî ve Kurtubî, Allah Teâlâ’nın iki meleği Babil’e gönderip sihir ilmini öğretmesinin arkasındaki derin hikmeti şöyle izah ederler: O dönemde Babil coğrafyasında sihirbazlık o denli ilerlemiş ve yaygınlaşmıştı ki, ileri gelen büyücüler çeşitli göz boyama ve tılsımlarla kendilerinin "peygamber" olduklarını iddia etmeye başlamışlardı. Halkın zihninde peygamberlerin gösterdiği ilahi mucize ile büyücülerin sergilediği sihir birbirine karışmıştı. Cenâb-ı Hak, insanlara bu iki hakikati birbirinden ayıracak ölçüyü (kriteri) öğretmek üzere Hârût ve Mârût’u gönderdi. İnsanlar sihrin mekanizmasını ve sınırlarını bizzat bu iki melekten öğrenince, sihirbazların iddialarının sahte olduğunu anladılar; ancak nefislerine yenik düşenler bu korunma ilmini şerre ve bozgunculuğa alet ederek küfre saptılar.